Een film die Sugar heet, maar bepaald niet zoet wegkijkt: regisseur Amira Duynhouwer en hoofdrolspeler Delany Lepelblad maken met hun speelfilmdebuut een liefdesdrama waarin de suiker al snel bitter wordt. Lepelblad speelt Chyna, een jonge moeder die verstrikt raakt in een gewelddadige relatie. Duynhouwer schreef, produceerde en monteerde de film, kortom: ze heeft de hele filmische snoeppot eigenhandig op tafel gekieperd. En het beste: hij is nu te zien in de bioscoop.

Geen gelikte miseriefilm, wel een film die met kleine handelingen, ongemakkelijke stiltes en een tandenborstel op tegels laat zien hoe geweld zich niet alleen in blauwe plekken nestelt, maar ook in routines, schaamte en de vraag die buitenstaanders te makkelijk stellen: waarom ga je niet gewoon weg?

“Die vraag beantwoordt de hele film,” zegt Lepelblad. En inderdaad: Sugar serveert geen snelle, hapklare oplossing. Eerder een filmische suikerdip waar je nog even van moet bijkomen.

Een hoofdrol met gewicht

Amira, je hebt aan Sugar zo’n vijf jaar gewerkt: geschreven, geproduceerd, samen met Studio Ruba en gemonteerd met Tom Denoyette. Dat is niet gewoon een debuutfilm, dat is een cinematografische fulltimebaan met overuren.

Amira Duynhouwer: “Ja, het is echt het grootste en belangrijkste werk dat ik tot nu toe heb gemaakt. Bij korte films is alles kleiner, maar dit voelt heel anders. Ik heb er lang en hard aan gewerkt, en nu gaat het echt door veel meer mensen bekeken worden. Dat maakt het kwetsbaar.”

Waar begon die kwetsbaarheid? Was er één moment waarop je dacht: dit moet een film worden?

Duynhouwer: “Tijdens corona kwam iemand in mijn omgeving in een Oranje Huis terecht. Tot dat moment stond intiem partnergeweld voor mij best ver van me af. Ik dacht: hoe kan iemand in zo’n relatie belanden? Waarom zegt iemand niets? Hoe kan het dat je het als buitenstaander niet ziet?”

“Eerst wilde ik een film maken over alles eromheen: politie, advocatuur, het systeem. Maar ik kwam erachter dat de relatie zélf voor mij het grootste mysterie was. Daar zit ook de vraag die mensen zo snel stellen: waarom ga je niet weg? Terwijl juist die vraag laat zien hoeveel we nog niet begrijpen.”

Lepelblad: “De film laat zien dat het niet zo simpel is als: pak je tas en vertrek. Je ziet hoe iemand langzaam in een situatie terechtkomt waarin weggaan niet alleen emotioneel moeilijk is, maar ook gevaarlijk kan zijn.”

Geen veilige romcom

Delany, dit is je acteerdebuut, en dan begin je niet met een gezellige coming-of-agefilm waarin je een keer te laat op een festival aankomt. Je speelt meteen Chyna: een vrouw die wordt gecontroleerd, geïsoleerd en mishandeld. Hoe stap je zo’n rol in?

Delany Lepelblad: “Het was dubbel. Aan de ene kant dacht ik: wauw, ik mag een hoofdrol spelen, ik mag dit doen. Maar tegelijkertijd voelde ik heel sterk dat ik een stem droeg voor vrouwen die niet gehoord worden.”

“Bij sommige scènes kwam het echt binnen. Na een zware draaidag kon ik verdrietig thuiskomen. Dan dacht ik: dit is Chyna’s verdriet. Maar het is niet alleen van Chyna. Het is het verdriet van heel veel vrouwen.”

Had je een techniek om Chyna na een draaidag weer uit te zetten? Een soort emotionele vliegtuigmodus?

Lepelblad: “Nee, totaal niet. Ik had geen acteertechnieken waarmee ik dingen van me af kon zetten. Daniël Kolf is ervaren en weet beter hoe je afstand houdt, maar ik stapte er gewoon in. Achteraf kwam ik er soms pas achter: oh shit, dit zit nog bij me.”

“Het hielp dat de set veilig was. Je speelt een heftige scène, maar daarna is er ook weer ruimte voor gezelligheid en zorg. Toch moest ik mentaal wel schakelen: nu ben ik Chyna, nu ben ik Delany.”

De poetsscène als naschok

Een van de sterkste motieven in de film zit niet in een groot monoloog of een dramatische score, maar in schoonmaken. Chyna poetst, schrobt, probeert controle terug te krijgen met een tandenborstel. Dat is geen cleaning content waar TikTok rustig van wordt.

Duynhouwer: “Schoonmaken is voor mij een belangrijk moment in het verhaal, omdat er dan zo veel tegelijk gebeurt. Natuurlijk is er haat en woede. Maar er is ook liefde geweest. Er is verdriet om wat er gebeurd is, om haar leven, om de toekomst. En angst: wat gebeurt er nu?”

“Je kunt na zo’n moment niet meteen door. Daarom wilden we ruimte laten. Niet alles dichttimmeren, niet meteen uitleggen wat de kijker moet voelen. Mensen zijn bij vertoningen vaak doodstil. Die verwerking gebeurt intern.”

Je hebt verschillende eindes geschreven. Eén versie liet Chyna teruggaan en opnieuw beginnen, alsof de film eindigt waar hij begon. Waarom koos je daar niet voor?

Duynhouwer: “Omdat dat vaak wel is hoe de realiteit eruitziet. Die versie maakte me heel verdrietig. Ik dacht: ik kan zelf niet leven met dit einde. Ik wilde ruimte maken voor iets anders, voor een vorm van hoop. Niet alsof alles dan opgelost is, maar wel alsof er een breuk kan ontstaan.”

“Als schrijver dacht ik op een gegeven moment: ik mag dit nu vormgeven. Dus: go crazy. Wat zegt je gevoel? Waar moet de film heen?”

Gastrollen van Rotjoch en Worthy de Jong?

Voor de oplettende kijker zullen de gastrollen van bekende (niet acterende) mensen opvallen. Denk aan Rotjoch die in een pandjeszaak werkt, Worthy de Jong die bouncer is bij een club? Vanwaar deze keuze?

Duynhouwer: “Ik begon met het casten voor deze film bijna vier jaar geleden. Dat is vroeg: maar dat moest wel voor de samenwerking met het Nederlands Filmfonds. Zeker omdat ik veel gastrollen had van ‘normaal’ niet-acterende mensen. Delany castte ik tijdens de ontwikkeling van de film, hierdoor kreeg het filmfonds een beter beeld van de film voordat ze groen licht gaven voor de film.”

Later, werd duidelijk dat de film veel mer bijrollen zou krijgen van bekende gezichten uit Zuid-Oost. Denk aan Latifah, Sor, Noelle, Reanny en Dashaeno. “Het zijn wel allemaal lokale helden uit de Ganzenhoef/Kraaiennest buurt, Rotjoch, Worthy de Jong: dat vond ik belangrijk bij het samenstellen van de cast.

Suriname is geen decor maar een wereld

In Sugar zijn de Surinaamse details geen cultureel behang dat even voor de sfeer wordt neergezet. De familie, het eten, de wasi, de buurt: alles voelt als een wereld waar Chyna al bestond voordat de camera binnenkwam.

Duynhouwer: “Een specifiek verhaal werkt voor mij beter dan een algemeen verhaal. Je moet iemand kunnen herkennen: in haar ouders, haar huis, haar buurt, haar rare gewoontes, haar familiefeestjes. Juist daardoor kun je je met haar identificeren.”

“Dat Chyna een Surinaams meisje is, maakt haar niet ineens een symbool of een uitleggerig personage. Het is gewoon wie zij is. Mensen vragen vaak: waarom heeft dit personage die identiteit? Maar ik denk dan: omdat die mensen ook bestaan. Het verandert de inhoud van het verhaal niet.”

Lepelblad: “Ik vond die familiedynamiek heel herkenbaar. Ik heb zelf vier zussen, dus die barbecue, die gekkigheid, die warmte: dat ken ik. Ook de wasi als zorgmoment, als iets wat je krijgt wanneer het niet goed met je gaat. Dat voelde vertrouwd.”

En Chyna is niet alleen slachtoffer. Ze is ook grappig, pittig, liefdevol, zacht, boos en kwetsbaar.

Duynhouwer: “Precies. Zwarte vrouwen worden vaak heel eendimensionaal neergezet: als de sterke vriendin, de vrouw met attitude, de vrouw die alles aankan. Maar Chyna mag alle kanten hebben. Ze is moedig en moedeloos, hard en zacht, lief en kwaad. Dat maakt haar menselijk.”

En dan is daar opeens ‘het einde’

Sugar is geen film die je met een voldaan ‘lekker hoor’ de zaal uit stuurt. Eerder eentje waarbij je na de aftiteling nog even op je stoel blijft zitten, alsof je lichaam al weet dat praten nodig is voordat je hoofd precies kan formuleren waarom.

Lepelblad: “Ik hoop dat mensen naar huis gaan met een ongemakkelijk gevoel. Niet omdat ik wil dat mensen zich alleen maar slecht voelen, maar omdat het gesprek moet beginnen. Vrouwen kennen vaak wel iemand die in zo’n situatie heeft gezeten. Maar als je het aan veel mannen vraagt, zeggen ze: mijn vriend zou dat nooit doen. Mijn vader niet. Mijn oom niet.”

“Het gaat er niet om dat je elke man aanvalt. Wel dat je zegt: dit gebeurt, en het gebeurt vaker dan je denkt. Praat met je vrienden. Praat over jaloezie, over gevoel, over wat je doet als je je afgewezen of machteloos voelt.”

Duynhouwer: “We moeten als samenleving veel beter begrijpen dat dit iedereen kan overkomen. Het is geen zwakte. Het is iets sinisters dat in alle lagen van de samenleving voorkomt. Kijk naar je vrienden, je buren, je familie. We verliezen mensen aan dit geweld.”

Dat is de bittere kern van Sugar: liefde is geen vrijbrief voor controle, en een huis is niet automatisch een veilige plek.